Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 6 ust. 1 Konstytucji, wnioskodawca wskazał na wywodzone z tego wzorca kontroli pozytywne obowiązki państwa w zakresie upowszechniania dostępu do dóbr kultury. W ocenie wnioskodawcy, jeżeli ustawodawca zdecydował się na realizację powyższego obowiązku w formie przewidzianej w ustawie o radiofonii, to jedynie sam ustawodawca może zmienić tę decyzję i realizować obowiązek przewidziany w art. 6 ust. 1 Konstytucji w sposób odmienny – przykładowo – w formie dotowania mediów prywatnych.

Wskazując na naruszenie art. 7 Konstytucji, wnioskodawca podniósł, że kompetencja walnego zgromadzenia do podjęcia uchwały o wszczęciu likwidacji spółek stanowiących jednostki publicznej radiofonii i telewizji budzi poważne zastrzeżenia z perspektywy zasady legalizmu. Podkreślił, że kompetencja ta nie wynika wprost z przepisu ustawy ustrojowej, jaką jest ustawa o radiofonii, lecz ze stosowania kodeksu spółek handlowych. W jego ocenie jest to sprzeczne z modelem spółek stanowiących jednostki publicznej radiofonii i telewizji jako spółek powołanych mocą ustawy. Podkreślił, że uznanie, iż walnemu zgromadzeniu przysługuje taka kompetencja bez zmiany przepisów ustawy o radiofonii, byłoby sprzeczne z zasadą, że każdy organ władzy publicznej działa na podstawie i w granicach prawa, w oparciu o jednoznaczną normę prawną.

W ocenie wnioskodawcy zakwestionowany przepis narusza również art. 213 ust. 1 w związku z art. 14 oraz art. 54 ust. 1 Konstytucji. Wnioskodawca wskazał, że „[u]prawnienie walnego zgromadzenia do wszczęcia i przeprowadzenia likwidacji spółek stanowiących jednostki publicznej radiofonii i telewizji bez stosownych zmian ustawowych prowadzi do nadmiernego uzależnienia od władzy wykonawczej (rządu), co jest fundamentalnie niezgodne ze standardami konstytucyjnymi, które podkreślają ustrojowe znaczenie niezależności środków społecznego przekazu, materialnoprawne prawo do wolności słowa, które oznacza zarówno możność prowadzenia działalności informacyjnej bez ingerencji ze strony władzy, a także prawo podmiotowe dostępu do mediów niezależnych, które nie muszą obawiać się ingerencji ze strony władzy (rządu), a w końcu gwarancji instytucjonalnych, aby wpływ na media, w tym media publiczne, miały takie organy, które nie są wyłącznie podporządkowane nadzorowi władzy wykonawczej, lecz same miały odpowiednie instytucjonalne gwarancje niezależności” (s. 22 wniosku). Wnioskodawca podkreślił, że możliwość wszczęcia likwidacji i rozwiązania spółek publicznej radiofonii i telewizji decyzją ministra uprawnionego do wykonywania praw z akcji jednostek publicznej radiofonii i telewizji, a więc członka Rady Ministrów, prowadzi do całkowitego zaprzeczenia wolności mediów. W powyższej sytuacji organy władzy wykonawczej zyskują całkowitą swobodę instrumentalnego wykorzystywania mediów publicznych. Postawienie w stan likwidacji z jednej strony, umożliwia wymianę kadr, z drugiej natomiast strony, może zostać wykorzystane jako forma kary, gdy informacje przekazywane przez publiczną radiofonię i telewizję są krytyczne wobec rządu.

1.2. Drugi z zarzutów wnioskodawcy dotyczył niezgodności art. 26 ust. 4 u.r.t. w zakresie, w jakim nie wyłącza stosowania wobec jednostek publicznej radiofonii i telewizji art. 368 § 4 zdanie drugie k.s.h., umożliwiając walnemu zgromadzeniu samodzielne odwołanie członków zarządów jednostek publicznej radiofonii i telewizji, z art. 2 w związku z art. 7 oraz z art. 213 ust. 1 w związku z art. 14 i art. 54 ust. 1 Konstytucji.

W zakresie niezgodności zakwestionowanego przepisu z art. 2 w związku z art. 7 Konstytucji wnioskodawca stwierdził, że największe wątpliwości budzi relacja art. 27-30 u.r.t. z przepisami kodeksu spółek handlowych, w szczególności z art. 368 § 4 k.s.h. Wnioskodawca wskazał, że ten ostatni przepis stanowi normę kompetencyjną, powierzającą – przy braku odmiennego uregulowania w statucie spółki – walnemu zgromadzeniu uprawnienie do kształtowania składu osobowego organów zarządzających spółką, podczas gdy art. 27 ust. 3 u.r.t. w przypadku publicznych spółek medialnych powierza je Radzie Mediów Narodowych. Zdaniem wnioskodawcy ten właśnie przepis, jako lex specialis, powinien mieć pierwszeństwo przed normą kodeksową. Obowiązywanie przepisu, którego wykładnia prowadzi do zignorowania tych okoliczności jest, zdaniem wnioskodawcy, naruszeniem zarówno zakazu wykładni rozszerzającej uprawnienia organów władzy publicznej, jak i zasady prawidłowej legislacji.

Rozumienie art. 26 ust. 4 u.r.t., które dopuszcza stosowanie art. 368 § 4 k.s.h. wobec publicznych nadawców, jest nie do pogodzenia, zdaniem wnioskodawcy, z konstytucyjnym standardem wolności mediów, w tym mediów publicznych, a także z ogólnym modelem publicznej radiofonii i telewizji. Jak stwierdził wnioskodawca, do podobnych wniosków doszedł sam Trybunał w uchwale z 13 grudnia 1995 r. o sygn. W 6/95 (OTK w 1995 r., poz. 47), która choć utraciła moc obowiązującą po wejściu w życie obecnej Konstytucji, odbierającej Trybunałowi Konstytucyjnemu uprawnienie do wydawania orzeczeń o powszechnie obowiązującej wykładni ustaw, nadal wyznacza powszechnie zaakceptowane w doktrynie poglądy dotyczące prawidłowego funkcjonowania i znaczenia mediów publicznych. Trybunał uznał wówczas, że ,,[j]edną z cech zasadniczych (…) modelu [funkcjonowania mediów publicznych] jest [ich] uniezależnienie (…) od organów rządowych. Natomiast, skoro w walnych zgromadzeniach spółek publicznej radiofonii i telewizji Skarb Państwa jest reprezentowany przez Ministra Finansów (art. 29 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji), a spółki te mają charakter jednoosobowych spółek akcyjnych Skarbu Państwa (art. 26 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji), to podmiotem właściwym do podejmowania decyzji w przedmiocie przedterminowego odwołania członków rad nadzorczych stałby się Minister Finansów. Przyjęcie takiej linii rozumowania oznaczałoby, że choć Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji nie może odwołać członków rady nadzorczej, to może to w każdym czasie uczynić Minister Finansów i to nawet w stosunku do członków powołanych przez Radę. Groziłoby to całkowitym personalnym uzależnieniem rad nadzorczych od Ministra Finansów”.

2. W piśmie z 21 grudnia 2023 r. Rzecznik Praw Obywatelskich oświadczył, że nie zgłasza udziału w postępowaniu.

3. Prokurator Generalny w piśmie z 15 stycznia 2024 r. przedłożył stanowisko, że postępowanie w niniejszej sprawie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) – ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.

Uzasadniając swoje stanowisko Prokurator Generalny zaakcentował, że rolą Trybunału nie jest rozstrzyganie wątpliwości co do prawidłowej wykładni i prawidłowego stosowania przepisów ustawowych.

Zdaniem Prokuratora Generalnego, wniosek obarczony jest błędem wyjściowym, dotykającym rozważań dotyczących wykładni przedmiotu kontroli, a – w konsekwencji – określenia problemu konstytucyjnego. Wnioskodawca dąży bowiem, w ocenie Prokuratora Generalnego, do poddania kontroli konstytucyjności pewnego wariantu interpretacyjnego kwestionowanych przepisów, którego nie wspiera jednak ani orzecznictwo, ani piśmiennictwo, czy chociażby powszechne reguły wykładni.

W odniesieniu do problemu likwidacji jednostek publicznej radiofonii i telewizji, Prokurator Generalny podkreślił, że likwidacja jednostek publicznej radiofonii i telewizji wymaga zmiany ustawy. W odniesieniu bowiem do podmiotów, jakimi są jednostki publicznej radiofonii i telewizji, to norma ustawowa (a nie wola akcjonariuszy) stanowi, że telewizję publiczną i radiofonię publiczną „tworzą” spółki. W przepisach przejściowych przewidziano jedynie procedurę zawiązania spółek i objęcia przez nie majątku. Rozwiązanie tychże spółek doprowadziłoby do stanu, w którym publicznej radiofonii i telewizji nie „tworzy” już żadna spółka, co byłoby stanem sprzecznym z literalnym brzmieniem ustawy.

W odniesieniu do problemu odwołania członków zarządów spółek stanowiących jednostki publicznej radiofonii i telewizji, Prokurator Generalny wskazał, że dopóki art. 27 u.r.t. obowiązuje i korzysta z domniemania konstytucyjności, nie jest możliwa taka jego wykładnia, która powoduje całkowite pominięcie jego stosowania. Prokurator Generalny dodał, iż nie można uznać, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2016 r. o sygn. K 13/16 (OTK ZU A/2016, poz. 101) spowodował obalenie domniemania konstytucyjności obecnego art. 27 ust. 3 u.r.t. z tego względu, że brzmienie tożsame do aktualnej treści art. 27 ust. 3 u.r.t. (w szczególności w takim kontekście normatywnym, w którym występują jakieś zależności pomiędzy Krajową Radą Radiofonii i Telewizji a Radą Mediów Narodowych, uprawnioną do powoływania i odwoływania członków organów analizowanych podmiotów), nigdy nie było przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego.

Prokurator Generalny podsumował, że wywodzone przez wnioskodawcę normy zakresowe są wariantem interpretacyjnym, który nie wytrzymuje krytyki i nie znajduje oparcia w piśmiennictwie czy orzecznictwie.

4. W piśmie z 15 stycznia 2024 r. przedstawiciel wnioskodawcy, w uzupełnieniu wniosku grupy posłów, wniósł o zbadanie zgodności art. 459 pkt 1-3 i art. 461 § 1 k.s.h. w zakresie, w jakim umożliwiają likwidację i rozwiązanie spółek kapitałowych stanowiących jednostki publicznej radiofonii i telewizji, z art. 2, art. 6 ust. 1, art. 7 oraz art. 213 ust. 1 w związku z art. 14 i art. 54 ust. 1 Konstytucji.

Przedstawiciel wnioskodawcy wyjaśnił, że jest to norma bliźniacza do normy określonej w art. 26 ust. 4 u.r.t. w zakresie, w jakim odsyła on do stosowania przepisów kodeksu spółek handlowych, umożliwiających likwidację i rozwiązanie spółek kapitałowych stanowiących jednostki publicznej radiofonii i telewizji.

Z uwagi na merytoryczną tożsamość wykładni obu wyżej wymienionych norm, a także tożsamość wzorców kontroli, przedstawiciel wnioskodawcy wskazał, że identyczne jest również uzasadnienie zarzutu niekonstytucyjności.

5. Marszałek Sejmu, prawidłowo powiadomiony, nie przedstawił stanowiska Sejmu w sprawie.

6. W piśmie z 16 stycznia 2024 r. przedstawiciel wnioskodawcy, w uzupełnieniu wniosku grupy posłów, wniósł o zbadanie zgodności przepisów wskazanych jako przedmiot kontroli we wniosku i w uzupełnieniu wniosku z 15 stycznia 2024 r. z art. 6 ust. 2 w związku z preambułą, art. 61 ust. 1 oraz art. 218 Konstytucji.

Przedstawiciel wnioskodawcy wskazał, że zaskarżone przepisy (normy), które zezwalają na likwidację mediów publicznych, w sposób niedopuszczalny obniżają standard konstytucyjny dotyczący promowania narodowego dziedzictwa kulturowego.

Zarzucił również zaskarżonym przepisom, że w istotny sposób ograniczają konstytucyjne prawo do informacji publicznej, rozumiane jako faktyczna możliwość zapoznania się przez obywateli z informacjami o bieżących wydarzeniach politycznych, społecznych, kulturowych, czy o stanie debaty publicznej.

Podniósł także, że zaskarżone przepisy (normy) naruszają konstytucyjny standard zarządzania majątkiem Skarbu Państwa. Celem ustawodawcy było bowiem zapewnienie realizacji misji publicznej w sposób trwały w formie określonej spółki kapitałowej, na której organów obsadę nie ma wpływu rząd (właściwy minister). Wbrew temu celowi zaskarżone przepisy pozwalają dokonać likwidacji tych spółek lub ich podporządkowania ministrowi wykonującemu uprawnienia z akcji Skarbu Państwa.

7. Prokurator Generalny, w piśmie z 17 stycznia 2024 r., ustosunkował się do pism procesowych przedstawiciela wnioskodawcy, wskazując, że nie ma on samodzielnej legitymacji do wystąpienia z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego, a podejmowane przez niego czynności nie mogą zastępować czynności zastrzeżonych dla samego wnioskodawcy.

Konstytucja nakazuje ochronę tego majątku i formułuje w tym zakresie konstytucyjny standard ochrony wynikający z treści art. 218 Konstytucji. Doktryna wypełnia ten standard nakazem racjonalnej i optymalnej organizacji i sposobu zarządzania majątkiem publicznym, w tym mediami publicznymi.

Odniesienie się do wskazanych wzorców miałoby również charakter edukacyjny. Warto przy tej okazji przypomnieć, że status prawny mediów publicznych jest często mitologizowany i zrównywany ze statusem mediów prywatnych.

Sama analiza problemu objętego niniejszą sprawą ograniczająca się tylko do odniesienia się do art. 2 Konstytucji, ze względu na wieloznaczność wynikającej z tego przepisu zasady poprawnej legislacji, nie realizuje funkcji informacyjnej i edukacyjnej wyroku Trybunału Konstytucyjnego dla stron dotkniętych sprzecznymi z Konstytucją działaniami Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

3. Na koniec chciałabym podkreślić, że zgodnie z art. 7 Konstytucji organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa. Dotyczy to również Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, który swoimi uchwałami dotyczącymi mediów publicznych w sposób rażący naruszył Konstytucję. Myślę, że zasada ta powinna być bardziej wyeksponowana w wyroku TK w niniejszej sprawie.