1. We wniosku z 22 kwietnia 2022 r. grupa posłów na Sejm IX kadencji (dalej: wnioskodawca) wniosła o stwierdzenie, że art. 38 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2017 r. poz. 2368, ze zm.; dalej: p.a.) jest niezgodny z art. 17 ust. 1, art. 20 w związku z art. 22 oraz z art. 65 ust. 1 w związku z art. 58 ust. 1 i w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz że art. 49 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1870, ze zm.; dalej: u.r.p.) jest niezgodny z art. 17 ust. 1, art. 20 w związku z art. 22 oraz z art. 65 ust. 1 w związku z art. 58 ust. 1 i w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

1.1. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że ustawodawca, określając kształt samorządów zawodowych adwokatów i radców prawnych, niezasadnie przyjął jedynie terytorialne kryterium tworzenia poszczególnych jednostek tych samorządów. Ponadto przyznał również organom samorządów adwokackiego i radcowskiego kompetencje do określenia kształtu struktur terytorialnych tych samorządów, a jednocześnie oparł przynależność danego adwokata lub radcy prawnego do danej jednostki samorządu na jednym tylko kryterium odpowiednio siedziby zawodowej lub miejsca zamieszkania. Przyjęte przez ustawodawcę rozwiązania przekraczają wyznaczony przez ustrojodawcę zakres swobody legislacyjnej co do możliwości ukształtowania ustroju samorządu zawodowego i wymóg ustawowego jego uregulowania (art. 17 ust. 1 Konstytucji), jak również w sposób niezgodny z ustawą zasadniczą (art. 20 w związku z art. 22 oraz z art. 65 ust. 1 w związku z art. 58 ust. 1 i w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji), ograniczają prawo wykonywania zawodu, wolność działalności gospodarczej i wolność zrzeszania się.

1.2. W ocenie wnioskodawcy, zaskarżone przepisy, wprowadzone do systemu prawnego jeszcze pod rządami Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r. (Dz. U. z 1976 r. Nr 7, poz. 36, ze zm.) nie przystają do obecnych realiów z punktu widzenia gwarancji decentralizacji. Wątpliwości konstytucyjne wnioskodawcy budzi „skrajna uniformizacja samorządu adwokackiego i radcowskiego sprowadzająca się do przyjęcia jedynie kryterium terytorialnego tworzenia jednostek tego samorządu”, która ma wywoływać negatywne i niczym nie uzasadnione z konstytucyjnego punktu widzenia skutki. Radca prawny czy adwokat nie zgadzający się z opinią większości samorządu zawodowego w danej izbie jest, w ocenie wnioskodawcy, zmuszony do zmiany odpowiednio siedziby zawodowej lub miejsca zamieszkania. Wnioskodawca podkreślił, że nie sposób wykazać konieczności takiego uregulowania dla osiągnięcia celów określonych w art. 17 ust. 1 Konstytucji. Wskazał ponadto, że w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału podkreślono dopuszczalność daleko idącego zróżnicowania organizacji samorządu zawodowego nawet przez tworzenie różnych samorządów zawodowych w ramach jednego zawodu.