Na rozprawie 19 lipca 2023 r. stawili się przedstawiciele wnioskodawcy – Prezesa Rady Ministrów oraz przedstawiciel Prokuratora Generalnego. W imieniu Sejmu nie stawił się nikt – Sejm o terminie rozprawy został powiadomiony prawidłowo. Z uwagi na fakt, że Sejm nie przedstawił stanowiska w sprawie, Trybunał wyznaczył Sejmowi dodatkowy termin na przedstawienie jego stanowiska. Stanowisko Sejmu wpłynęło do Trybunału 27 lipca 2023 r.

W piśmie z 14 maja 2025 r. Prokurator Generalny poinformował, że nie weźmie udziału w rozprawie przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie K 8/23.

Zgodnie z art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), Trybunał może rozpoznać wniosek na posiedzeniu niejawnym, jeżeli pisemne stanowiska wszystkich uczestników postępowania oraz pozostałe dowody zgromadzone w sprawie stanowią wystarczającą podstawę do wydania orzeczenia. Trybunał uznał, że w niniejszej sprawie przesłanka ta została spełniona.

Pismem z 21 maja 2025 r. Przewodniczący składu poinformował uczestników postępowania o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym. Do dnia wydania orzeczenia żaden z uczestników postępowania nie wystąpił w tej sprawie z żadnym dodatkowym wnioskiem, który w szczególności mógłby wpływać na bieg postępowania bądź wyrażałby modyfikacje merytoryczne rozpoznawanego przez Trybunał wniosku.

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:

1. Legitymacja wnioskodawcy.

Nie budzi żadnych wątpliwości legitymacja prawna Prezesa Rady Ministrów (dalej także: wnioskodawca) do wystąpienia z wnioskiem do Trybunału Konstytucyjnego – wynika ona w sposób jednoznaczny z obowiązujących w tym zakresie przepisów, tj. z art. 191 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 188 pkt 1 Konstytucji, które stanowią, że:

– „Art. 188

Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach:

zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją”;

– „Art. 191

1. Z wnioskiem w sprawach, o których mowa w art. 188, do Trybunału Konstytucyjnego wystąpić mogą:

1) Prezydent Rzeczypospolitej, Marszałek Sejmu, Marszałek Senatu, Prezes Rady Ministrów, 50 posłów, 30 senatorów, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prokurator Generalny, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, Rzecznik Praw Obywatelskich”.

2. Przedmiot kontroli konstytucyjnej. Regulacje dotyczące kworum pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego w perspektywie historycznej.

Wnioskiem Prezesa Rady Ministrów objęty jest art. 37 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), który brzmi:

„Rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału co najmniej jedenastu sędziów Trybunału”.

Przepis ten został zakwestionowany w zakresie, w jakim uniemożliwia orzekanie przez Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie w sytuacji odmowy orzekania przez mniejszość konstytucyjnego składu Trybunału Konstytucyjnego.

Wnioskodawca zasadnie wskazał, że „regulacje ustawowe dotyczące kworum pełnego składu Trybunału są dalekie od stałości i właściwie każda kolejna regulacja ustawowa przyjmowała odmienne rozwiązania w tym zakresie”.

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 22, poz. 98), w art. 25 ust. 1, przewidywała rozpoznawanie przez Trybunał spraw dotyczących zgodności aktów ustawodawczych z Konstytucją w składzie pięciu sędziów, a spraw dotyczących innych aktów normatywnych – w składzie trzech sędziów. Art. 25 ust. 2 tej ustawy stanowił podstawę do rozpoznawania spraw o szczególnej zawiłości przez Trybunał w pełnym składzie. Ustawa nie przewidywała kworum w takim postępowaniu.

Art. 25 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643) stanowił, że rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału co najmniej dziewięciu sędziów Trybunału.

Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1064; dalej: ustawa z 25 czerwca 2015 r.), w art. 44 ust. 3, podtrzymała wymóg udziału, przy orzekaniu w pełnym składzie, co najmniej dziewięciu sędziów Trybunału.

Przepis ten został zmieniony na mocy art. 1 pkt 9 ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2217; dalej: ustawa z 22 grudnia 2015 r.) w taki sposób, że po zmianie orzekanie w pełnym składzie wymagało udziału co najmniej 13 sędziów Trybunału. W uzasadnieniu projektu ustawy (druk sejmowy nr 122/VIII kadencja) stwierdzono, że: „Różnica między 9 osobami a 15 osobami jest zbyt wielka, aby twierdzić, że 9 osób stanowi pełny skład. Z kolei 15 osób może stanowić problem w sytuacji konieczności wyłączenia sędziego. Zasadne jest zatem podniesienie minimalnej liczby sędziów stanowiących pełny skład do co najmniej 13 sędziów. To zabezpieczy jakość i obiektywizm orzeczeń, a także da margines bezpieczeństwa w przypadku wyłączenia niektórych sędziów”.

Kolejna zmiana nastąpiła na mocy ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 1157; dalej: ustawa z 22 lipca 2016 r.), która w art. 26 ust. 2 zdanie pierwsze stanowiła, że rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału co najmniej jedenastu sędziów Trybunału. W uzasadnieniu projektu ustawy (druk sejmowy nr 558/VIII kadencja) wskazano, że:

– „[t]ak określone kworum ma być gwarancją, że przy orzekaniu w najważniejszych sprawach posiadających szczególne znaczenie dla państwa, w wydaniu rozstrzygnięcia będzie brał udział zawsze cały lub prawie cały skład Trybunału, co będzie miało wpływ na kształtowanie autorytetu wydanego orzeczenia oraz samego organu”,

– „[p]onieważ większość spraw, w tym także wniosków konstytucyjnych, będzie rozpatrywana w składzie 5 sędziów, nie jest możliwe podnoszenie zarzutu, że skład na poziomie 11 sędziów może blokować działanie Trybunału w kontekście rozpatrywania wniosków konstytucyjnych (…)”.

Wyżej wskazane rozwiązanie przyjęte zostało również w obecnie obowiązującej ustawie o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Jak już wskazano na wstępie, w art. 37 ust. 2 zdanie pierwsze stanowi ona, że rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału co najmniej jedenastu sędziów Trybunału.

3. Wzorce kontroli konstytucyjnej (wskazane przez wnioskodawcę).

Prezes Rady Ministrów zakwestionował zgodność przytoczonego wyżej przepisu z art. 197, art. 190 ust. 5, art. 188, art. 189, art. 7 oraz art. 8 ust. 1 Konstytucji. Mają one następujące brzmienie:

– „Art. 197

Organizację Trybunału Konstytucyjnego oraz tryb postępowania przed Trybunałem określa ustawa”;

– „Art. 190

(…) 5. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zapadają większością głosów”;

– „Art. 188

Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach:

1) Zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją,

2) zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie,

3) zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami,

4) zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych,

5) skargi konstytucyjnej, o której mowa w art. 79 ust. 1”;

– „Art. 189

Trybunał Konstytucyjny rozstrzyga spory kompetencyjne pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa”;

– „Art. 7

Organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa”;

– „Art. 8

1. Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej”.

4. Właściwość Trybunału Konstytucyjnego.

Oczywista jest legitymacja Trybunału Konstytucyjnego do rozstrzygnięcia o zgodności z Konstytucją objętego wnioskiem przepisu ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Wynika ona z przytoczonego wyżej art. 188 Konstytucji. Żaden przepis systemu prawa nie zwalnia ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym od wymogu zgodności jej przepisów z Konstytucją, jedynym zaś podmiotem władnym do przeprowadzenia takiej kontroli, z woli ustrojodawcy, pozostaje Trybunał Konstytucyjny.

W przeszłości Trybunał Konstytucyjny niejednokrotnie orzekał o konstytucyjności przepisów regulujących jego własne kompetencje bądź odnoszących się do jego statusu ustrojowego lub statusu sędziów (zob. m.in. orzeczenie z 11 września 1995 r., sygn. P 1/95, OTK ZU w 1995 r., poz. 26; wyroki TK z: 11 maja 2005 r., sygn. K 18/04, OTK ZU nr 5/A/2005, poz. 49; 9 listopada 2005 r., sygn. Kp 2/05, OTK ZU nr 10/A/2005, poz. 114; 3 grudnia 2015 r., sygn. K 34/15, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 185; 9 grudnia 2015 r., sygn. K 35/15, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 186).

5. Skład orzekający Trybunału Konstytucyjnego.

5.1. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 lit. a u.o.t.p.TK, w sprawie zgodności ustaw i ratyfikowanych umów międzynarodowych z Konstytucją Trybunał orzeka w składzie pięciu sędziów Trybunału, a zgodnie z art. 190 ust. 5 Konstytucji oraz art. 106 ust. 1 u.o.t.p.TK, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zapadają większością głosów.

5.2. Obowiązujące przepisy prawa nie nakładają wymogu badania przepisu dotyczącego pełnego składu orzekającego Trybunału Konstytucyjnego przez takiż skład Trybunału. Ani ustrojodawca, ani ustawodawca nie uzależnia liczebności składu od konkretnej treści poddanych kontroli norm. Art. 37 ust. 1 u.o.t.p.TK wyraźnie określa natomiast przypadki, w których Trybunał orzeka w pełnym składzie. Są to sprawy:

a) sporów kompetencyjnych pomiędzy centralnymi konstytucyjnymi organami państwa,

b) o stwierdzenie przeszkody w sprawowaniu urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz powierzenie Marszałkowi Sejmu tymczasowego wykonywania obowiązków Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,

c) zgodności z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych,

d) zgodności ustawy z Konstytucją przed jej podpisaniem lub umowy międzynarodowej z Konstytucją przed jej ratyfikacją,

e) o szczególnej zawiłości, z inicjatywy Prezesa Trybunału, a także gdy z wnioskiem o uznanie sprawy za szczególnie zawiłą do Trybunału zwróci się skład orzekający wyznaczony do rozpoznania danej sprawy, albo w sprawach, w których szczególna zawiłość wiąże się z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi w ustawie budżetowej, a w szczególności gdy skład orzekający zamierza odstąpić od poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu wydanym w pełnym składzie.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że żadna z wyżej określonych przesłanek nie zachodzi w niniejszym postępowaniu.

5.3. Bardzo krótko, w niektórych dawniej obowiązujących ustawach o Trybunale Konstytucyjnym, istniała przesłanka „szczególnej doniosłości” sprawy, która uzasadniała jej rozpatrzenie w pełnym składzie orzekającym. Została ona wprowadzona na mocy ustawy z 25 czerwca 2015 r. Art. 44 ust. 1 pkt 1 lit. f tej ustawy przewidywał, że Trybunał orzeka w pełnym składzie w sprawach o szczególnej zawiłości lub doniosłości, a art. 44 ust. 2 tej ustawy precyzował, na czym może polegać doniosłość sprawy, determinująca wymóg rozpatrzenia jej w pełnym składzie. Przepis ten stanowił, że do spraw o szczególnej doniosłości należą zwłaszcza takie, w których rozstrzygnięcie może wiązać się z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi w ustawie budżetowej. Regulacja ta została zmieniona na mocy art. 1 pkt 9 ustawy z 22 grudnia 2015 r. w taki sposób, że po zmianie sprawa rozpatrywana przez skład 7 lub 3 sędziów Trybunału, jeżeli była „szczególnie zawiła lub o szczególnej doniosłości”, mogła zostać przekazana do rozstrzygnięcia w pełnym składzie orzekającym Trybunału. Z przesłanki „szczególnej doniosłości” zrezygnowano w ustawie z 22 lipca 2016 r. Art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. f tej ustawy stanowił, że „[Trybunał orzeka w pełnym składzie w sprawach] o szczególnej zawiłości, z inicjatywy prezesa Trybunału, a także gdy z wnioskiem o uznanie sprawy za szczególnie zawiłą do Trybunału zwróci się skład orzekający wyznaczony do rozpoznania danej sprawy, albo w sprawach, w których szczególna zawiłość wiąże się z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi w ustawie budżetowej, a w szczególności gdy skład orzekający zamierza odstąpić od poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu wydanym w pełnym składzie”. Tożsamy przepis jest zawarty w obecnie obowiązującym art. 37 ust. 1 lit. e u.o.t.p.TK. O ile więc doniosłość niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, o tyle nie ma podstaw prawnych, by z tego względu była rozpatrywana przez pełny skład orzekający Trybunału.

5.4. Jak już wyżej zaznaczono, w świetle obowiązujących przepisów skład orzekający wyznaczony do rozpoznania danej sprawy jest legitymowany do złożenia wniosku o uznanie sprawy za szczególnie zawiłą – obowiązujące przepisy w żadnym wypadku nie narzucają jednak obowiązku złożenia takiego wniosku. Rozstrzygnięcie tej kwestii pozostaje w gestii składu orzekającego wyznaczonego do rozpoznania sprawy.

Badając powołany na wstępie wniosek, Trybunał Konstytucyjny nie znalazł żadnych podstaw do wystąpienia z wnioskiem o uznanie sprawy za szczególnie zawiłą – i w związku z tym o poszerzenie składu orzekającego. Rozpoznawany problem konstytucyjny w toku postępowania uznany został za klarowny, wolny od wszelkich zawiłości. Trybunał Konstytucyjny zważył przy tym, że zarówno kwestia orzekania przez sądy konstytucyjne o ustawach regulujących ich funkcjonowanie, jak i zagadnienie konieczności zapewnienia ciągłości orzeczniczej i niezakłóconego działania sądów konstytucyjnych były już wielokrotnie badane nie tylko przez Trybunał Konstytucyjny Rzeczypospolitej Polskiej, lecz także przez sądy konstytucyjne innych państw. Zostały także opisane w doktrynie oraz w dokumentach, pismach i opiniach wielu wyspecjalizowanych organów i instytucji międzynarodowych.

6. Pozycja ustrojowa Trybunału Konstytucyjnego.

Przedmiot niniejszego postępowania wymaga, by – przed przystąpieniem do oceny konstytucyjności zakwestionowanego przez wnioskodawcę przepisu – zwrócić uwagę na pozycję ustrojową Trybunału Konstytucyjnego jako konstytucyjnego organu państwa.

Ukształtowanie statusu i zakresu kompetencji Trybunału Konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej odpowiada standardowi przyjętemu w większości państw europejskich, gdzie kontrola konstytucyjności prawa przybrała charakter scentralizowany. Trybunał Konstytucyjny jest wyspecjalizowanym, konstytucyjnym organem państwa, wyposażonym przede wszystkim w legitymację do ostatecznego i skutecznego erga omnes rozstrzygania o hierarchicznej zgodności norm prawnych.

W treści art. 10 ust. 2 Konstytucji ustrojodawca przesądził, że Trybunał Konstytucyjny wchodzi w skład organów władzy sądowniczej. Włączenie Trybunału Konstytucyjnego w obręb władzy sądowniczej służy niezależności i samodzielności w wykonywaniu funkcji określonych w Konstytucji. Niezależność Trybunału, a więc działanie w warunkach umożliwiających niezawisłe dokonywanie kontroli konstytucyjności prawa, jest zasadą służącą bezpośrednio ochronie samej Konstytucji.

Mimo że wobec brzmienia art. 10 ust. 2 i art. 173 Konstytucji Trybunał Konstytucyjny funkcjonuje według paradygmatów charakterystycznych dla władzy sądowniczej, nie jest sądem rozumianym jako organ sprawujący wymiar sprawiedliwości (zob. A. Mączyński J. Podkowik, komentarz do art. 188, nb 21 [w:] Konstytucja RP. Tom II. Komentarz do art. 87-243, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016).

7. Ocena konstytucyjności objętego wnioskiem przepisu.

W każdej sprawie rozpoznawanej przez Trybunał Konstytucyjny klucz warunkujący sposób jej rozstrzygnięcia musi być wyprowadzany z analizy przepisów Konstytucji. W sprawie zainicjowanej badanym wnioskiem Prezesa Rady Ministrów, zasadnicze znaczenie w tym aspekcie muszą mieć ustalenia następujące.

7.1. Preambuła Konstytucji eksponuje zasady i wartości, na których – zgodnie z wolą ustrojodawcy – powinno się opierać funkcjonowanie instytucji publicznych państwa polskiego. Zapewnienie rzetelności i sprawności ich działania wymaga od prawodawcy określonego ukształtowania zasad ich organizacji oraz funkcjonowania. Zasada ciągłości państwa domaga się także zapewnienia ciągłości funkcjonowania instytucji publicznych – z czego wywodzić należy zakaz tworzenia implicite lub explicite przeszkód w rzetelnym, sprawnym i nieprzerwanym ich działaniu, w szczególności przez prawodawcę.

Zasada rzetelnego i sprawnego działania instytucji publicznych była wielokrotnie przedmiotem analiz Trybunału Konstytucyjnego (zob. m.in. wyroki z: 18 lutego 2004 r., sygn. K 12/03, OTK ZU nr 2/A/2004, poz. 8; 7 stycznia 2004 r., sygn. K 14/03, OTK ZU nr 1/A/2004, poz. 1; 7 listopada 2005 r., sygn. P 20/04, OTK ZU nr 10/A/2005, poz. 111; 22 września 2006 r., sygn. U 4/06, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 109; 3 listopada 2006 r., sygn. K 31/06, OTK ZU nr 10/A/2006, poz. 147; 12 marca 2007 r., sygn. K 54/05, OTK ZU nr 3/A/2007, poz. 25; 15 stycznia 2009 r., sygn. K 45/07, OTK ZU nr 1/A/2009, poz. 3; 11 sierpnia 2016 r., sygn. K 39/16, OTK ZU A/2018, poz. 32; 9 marca 2016 r., sygn. K 47/15, OTK ZU A/2018, poz. 31).

W wyroku o sygn. K 14/03 Trybunał Konstytucyjny wywiódł, że „[r]zetelność i sprawność działania instytucji publicznych w szczególności zaś tych instytucji, które zostały stworzone w celu realizacji i ochrony praw gwarantowanych przez Konstytucję, należy do wartości mających rangę konstytucyjną. Wynika to jasno z tekstu wstępu do Konstytucji (tzw. preambuły), w którym jako dwa główne cele ustanowienia Konstytucji wymieniono: zagwarantowanie praw obywatelskich oraz zapewnienie rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych. (…) Przepisy, których treść nie sprzyja rzetelności lub sprawności działania instytucji mających służyć ochronie praw konstytucyjnych, stanowią zarazem naruszenie tych praw, a tym samym uzasadnione jest ich uznanie za niezgodne z Konstytucją”.

W wyroku o sygn. K 34/15 Trybunał Konstytucyjny podniósł, że „(…) szczególnie uzasadnione jest to, aby postępowanie przed Trybunałem było efektywne oraz doprowadziło – w rozsądnym terminie – do wydania ostatecznego orzeczenia, w szczególności w sprawach o istotnym znaczeniu dla funkcjonowania organów państwa albo korzystania z wolności i praw zagwarantowanych konstytucyjnie. Przemawia za tym zasada sprawności działania instytucji publicznych wynikająca ze wstępu do Konstytucji. (…) W konsekwencji ustawowy model postępowania przed sądem konstytucyjnym musi, z jednej strony, uwzględniać specyfikę ustrojowej funkcji Trybunału, z drugiej zaś – zagwarantować efektywność wykonywania przyznanych mu kompetencji”.

Konkludując: w perspektywie aksjologii, na jakiej opiera się Konstytucja, trudno przecenić znaczenie rzetelności i sprawności działania Trybunału Konstytucyjnego.

Powołane w punktach poprzedzających przepisy art. 188 oraz art. 189 Konstytucji, z woli ustrojodawcy, wyposażają Trybunał Konstytucyjny we władzę „orzekania” w tam określonych sprawach i „rozstrzygania” tam określonych sporów. Powołane przepisy nakładają też na Trybunał Konstytucyjny obowiązek „orzekania” w tychże sprawach i „rozstrzygania” tychże sporów.

Konstytucja nie zna pojęcia „pełny skład” Trybunału Konstytucyjnego. W art. 194 ust. 1 stanowi jedynie, że Trybunał Konstytucyjny składa się z piętnastu sędziów.

Konstytucja nie wiąże władzy orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego z żadnymi limitami dotyczącymi liczby sędziów uczestniczących w orzekaniu – przy czym elementarnym prawem i elementarnym obowiązkiem prawnym każdego sędziego Trybunału Konstytucyjnego jest udział w orzekaniu.

Konstytucja w żadnym wypadku nie uwalnia Trybunału Konstytucyjnego od wypełniania zadań w zakresie orzekania w sprawach mu powierzonych z uwagi na liczbę sędziów, którzy realizują prawny obowiązek udziału w orzekaniu – czy też z uwagi na liczbę sędziów, którzy w danej chwili zachowują zdolność do udziału w orzekaniu.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to w szczególności, że władza orzecznicza nadana Trybunałowi Konstytucyjnemu przez Konstytucję nie może być ani odbierana, ani ograniczana przez mechanizmy i konstrukcje tworzone na poziomie innych aktów prawnych, w tym – na poziomie ustaw.

Zgodnie z art. 197 Konstytucji, ustrojodawca powierzył ustawodawcy uregulowanie w ustawie jedynie organizacji Trybunału Konstytucyjnego oraz trybu postępowania przed Trybunałem. Z kolei art. 7 Konstytucji domaga się działania przez organy władzy publicznej – w tym przez ustawodawcę – na podstawie i w granicach prawa. Zasada ta obowiązuje w szczególności w odniesieniu do sposobu wykonywania legitymacji ustanowionej dla ustawodawcy w art. 197 Konstytucji – oraz w zakresie sposobu interpretowania norm prawnych wydanych na jej podstawie. Regulacje ustawowe, które prowadzą do wygaszenia bądź ograniczenia władzy orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego, w żadnym razie nie mogą być uznane za mieszczące się w ramach legitymacji do rozstrzygania przez ustawodawcę o organizacji Trybunału i trybie postępowania przed Trybunałem. Nikt nie jest władny, by ograniczyć władzę orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego, nadaną mu przez ustrojodawcę – w oparciu o kryteria nieznane Konstytucji. Nikt nie jest władny, by uwolnić Trybunał Konstytucyjny od obowiązku wykonywania zadań i funkcji przypisanych mu przez ustrojodawcę – w oparciu o kryteria nieznane Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny zachowuje zawsze pełną władzę orzeczniczą we wszystkich sprawach, orzekając w składzie wszystkich sędziów, co do których nie zachodzą przeszkody faktyczne bądź prawne uniemożliwiające udział w orzekaniu – i którzy wykonują prawny obowiązek udziału w orzekaniu.

Przedstawiony przez wnioskodawcę do zbadania przepis może prowadzić do zablokowania Trybunału Konstytucyjnego – i uniemożliwienia wykonywania konstytucyjnych zadań oraz funkcji – także z powodu wykonywania innych przepisów systemu prawa. Sytuacja, w której spełnienie warunku ustawowego – to jest: osiągnięcie kworum jedenastu sędziów Trybunału dla możliwości orzekania – staje się niemożliwe z powodu respektowania innego przepisu, na przykład: art. 39 tej samej ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, domagającego się w tam określonych sytuacjach wyłączenia sędziów od orzekania, nie może być postrzegana inaczej niż jako podstawa do dowodzenia, że wskazany przez wnioskodawcę przepis może godzić także w zasadę przyzwoitej legislacji, a więc może zostać uznany za niezgodny również z art. 2 Konstytucji, rozstrzygającym o tym, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

7.2. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że w świetle przepisów rangi konstytucyjnej i rangi ustawowej udział w orzekaniu jest podstawowym prawem i podstawowym obowiązkiem aktualizującym się po stronie każdego z piętnastu sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Przedstawione stwierdzenie nie wyklucza oczywiście możliwości zaistnienia usprawiedliwionych okoliczności faktycznych lub okoliczności prawnych, powodujących konieczność wypełniania przez Trybunał konstytucyjnych zadań i funkcji w składzie mniejszym niż skład piętnastu sędziów, a możliwym do osiągnięcia dla realizacji tychże zadań i funkcji. Przedstawione stwierdzenie nie wyklucza także niebezpieczeństwa zaistnienia nieusprawiedliwionych – a nawet bezprawnych – okoliczności faktycznych, powodujących konieczność wypełniania przez Trybunał konstytucyjnych zadań i funkcji w składzie mniejszym niż skład piętnastu sędziów, a możliwym do osiągnięcia dla realizacji tychże zadań i funkcji.

7.3. Odnosząc się do objętego badanym wnioskiem art. 37 ust. 2 zdanie pierwsze u.o.t.p.TK, w kontekście analizy konstytucyjnoprawnej przedstawionej w punkcie 7.1 tej części niniejszego uzasadnienia, Trybunał Konstytucyjny akcentuje raz jeszcze, że używana tam kategoria pojęciowa „pełny skład” Trybunału Konstytucyjnego jest kategorią tylko ustawową – z powodów przedstawionych w punkcie 7.1 uzasadnienia nigdy nie może wygaszać ani ograniczać władzy orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego.

Na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci zaznaczyła się bardzo zróżnicowana praktyka ustawodawcza, wiążąca – w różnych przedziałach czasowych – „pełny skład” Trybunału Konstytucyjnego z udziałem w orzekaniu 9, 11, 13 sędziów Trybunału. Sama ta praktyka, przynajmniej potencjalnie, może stanowić zagrożenie dla autonomii i niezależności władzy Trybunału Konstytucyjnego, podczas gdy – z mocy samej Konstytucji, w związku z rozstrzygnięciem wyrażonym w art. 173 – władza Trybunału Konstytucyjnego musi pozostać władzą odrębną i niezależną od innych władz, w tym od władzy ustawodawczej. Trybunał Konstytucyjny podkreśla raz jeszcze w tym kontekście, że pojęcie „pełny skład” Trybunału Konstytucyjnego, powiązane ze sztywno określonym kworum – nawet już niezależnie od tego, na jakim poziomie jest to kworum ustalane – może prowadzić, wbrew Konstytucji, do ograniczenia, a nawet wygaszenia, władzy orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego wobec różnych okoliczności faktycznych i prawnych. To ograniczenie bądź wygaszenie może być skutkiem kumulacji usprawiedliwionych okoliczności losowych, powodujących niemożność udziału w orzekaniu przez większą liczbę sędziów Trybunału, czy też – skutkiem kumulacji przeszkód prawnych (na przykład: przez zaktualizowanie się w odniesieniu do wielu sędziów Trybunału podstaw do wyłączenia od udziału w orzekaniu). Może być także skutkiem działań bezprawnych.

Konkludując: kategoria „pełny skład” Trybunału Konstytucyjnego, powiązana ze sztywno ustalonym kworum, generuje przynajmniej zagrożenia dla wartości i zasad konstytucyjnych – i może w prosty sposób prowadzić do ich naruszenia, w tym na skutek działań lub zaniechań stanowiących rażące bezprawie. Zwłaszcza zaś rażące bezprawie nie może ani wygaszać, ani ograniczać możliwości wypełniania przez Trybunał Konstytucyjny zadań i funkcji nałożonych na Trybunał z woli ustrojodawcy, wyrażonej w Konstytucji.

7.4. Racje, które były wskazywane w toku prac sejmowych dla uzasadnienia sztywnego kworum ustawowego, warunkującego „pełny skład” Trybunału Konstytucyjnego – zresztą kworum różnego w różnych przedziałach czasowych – muszą być konfrontowane z wartościami i dobrami, które mogą zostać naruszone bądź utracone w konsekwencji ustanowienia takiego sztywnego kworum ustawowego; zwłaszcza wówczas, gdy mają one rangę dóbr i wartości konstytucyjnych, szczególnie ważnych z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa polskiego i podstaw jego funkcjonowania. W szczególności: konieczność zapewnienia ładu prawnego, niezakłóconego przebiegu procesów legislacyjnych, w tym kontroli konstytucyjności ustaw i zawieranych umów międzynarodowych, potrzeba zabezpieczenia rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych, niezakłóconego działania konstytucyjnych organów państwa, wreszcie konieczność zagwarantowania skutecznej ochrony godności człowieka oraz jego konstytucyjnych praw i wolności, domagają się przypomnienia, że w demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, niezbędne jest zawsze ważenie wszystkich racji i rozstrzyganie wszelkich ewentualnych konfliktów aksjologicznych z zachowaniem rozsądnej i roztropnej symetrii, adekwatności, proporcjonalności. W perspektywie art. 2 Konstytucji racje podnoszone dla uzasadnienia sztywnych kworów ustawowych, warunkujących zakres zdolności orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego – w wypadkach, w których ustawa wymaga orzekania przez „pełny skład” Trybunału – muszą ustąpić przed konstytucyjnymi dobrami i wartościami, przeciwko którym się obracają, w duchu zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

8. Konkluzje generalne. Dodatkowe uwagi i zastrzeżenia.

8.1. Konstytucja władzę orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego z natury może opierać jedynie na składach sędziowskich, które realnie mogą przystąpić – i które przystępują – do jej wykonywania, a nie na składach hipotetycznych, tylko teoretycznie możliwych do osiągnięcia, faktycznie jednak nieosiągalnych. Stąd też ustawowe określenie „pełny skład” Trybunału Konstytucyjnego za każdym razem musi oznaczać skład złożony z wszystkich sędziów Trybunału Konstytucyjnego, którzy w poszczególnych sytuacjach, z uwagi na wszystkie okoliczności prawne i faktyczne ich dotyczące, mogą wykonywać władzę orzeczniczą i ją rzeczywiście wykonują. Tylko wówczas możliwe jest zachowanie ciągłości działania Trybunału Konstytucyjnego, jak tego wymaga konstytucyjna zasada rzetelności i sprawności działania instytucji publicznych. Okoliczności oraz uwarunkowania prawne i faktyczne poszczególnych sytuacji orzeczniczych w zakresie kompletowania „pełnego składu” Trybunału mogą być bardzo różne. Stąd też nie jest możliwe racjonalne oparcie pojęcia „pełny skład” Trybunału Konstytucyjnego na żadnej, z góry ustalonej, liczbie sędziów, jeżeli osiągnięcie tejże liczby sędziów w każdym przypadku miałoby limitować możliwość wykonywania przez Trybunał władzy orzeczniczej oraz sprawność i ciągłość realizacji zadań nałożonych przez Konstytucję na Trybunał.

8.2. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że respektowanie wszystkich reguł, zasad i wartości wskazanych w Konstytucji – w tym między innymi zasady rzetelności postępowania – jest zawsze konstytucyjnoprawnym obowiązkiem każdego składu orzekającego Trybunału Konstytucyjnego, niezależnie od tego, z ilu sędziów w konkretnym przypadku ów skład orzekający się składa. Nie sposób rozsądnie zakładać, że składy bardziej liczne w prosty sposób – to jest tylko z powodu liczby sędziów – zapewniają lepszą gwarancję szanowania wszystkich reguł, zasad i wartości wskazanych w Konstytucji niż składy mniej liczne. Składy bardziej liczne mogą ewentualnie z większą łatwością rozstrzygać sprawy bardziej zawiłe, przypadki szczególnie trudne. Jednak łatwość rozstrzygania sprawy sama w sobie nie jest wartością konstytucyjną.

Warto przypomnieć raz jeszcze, że przepis badany przez Trybunał Konstytucyjny, stanowiący, iż rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału co najmniej jedenastu sędziów Trybunału (art. 37 ust. 2 zdanie pierwsze u.o.t.p.TK), przejął rozwiązanie wprowadzone już wcześniej do polskiego systemu prawa na mocy ustawy z 22 lipca 2016 r., która w art. 26 ust. 2 zdanie pierwsze rozstrzygała, że rozpoznanie sprawy w pełnym składzie wymaga udziału co najmniej jedenastu sędziów Trybunału. Jak już zaznaczono w punkcie 2 tej części niniejszego uzasadnienia, w uzasadnieniu projektu ustawy (druk sejmowy nr 558/VIII kadencja) wskazano wówczas między innymi, że „[t]ak określone kworum ma być gwarancją, że przy orzekaniu w najważniejszych sprawach posiadających szczególne znaczenie dla państwa, w wydaniu rozstrzygnięcia będzie brał udział zawsze cały lub prawie cały skład Trybunału, co będzie miało wpływ na kształtowanie autorytetu wydanego orzeczenia oraz samego organu”.

Mając na uwadze cytowany argument, podniesiony przez prawodawcę dla uzasadnienia badanego rozwiązania – wtedy, gdy było ono wprowadzane po raz pierwszy do polskiego systemu prawa – Trybunał Konstytucyjny zauważa, że ma on wartość względną. Ostatecznie „autorytet wydanego orzeczenia oraz samego organu” zależy przede wszystkim od wartości merytorycznej orzeczenia, a nie od liczby sędziów, którzy je wydali, w szczególności od jego adekwatności wobec wszystkich reguł, zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji. Trudno też zakładać, że jakieś szczególne znaczenie do wysokiego kworum kształtującego skład orzekający przywiązywał ustrojodawca, skoro sam żadnego takiego kworum w Konstytucji nie ustanowił. Ustrojodawca rozstrzygnął w Konstytucji o dokładnie takiej samej mocy i takich samych skutkach orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w sposób niezależny od liczby sędziów uczestniczących w ich podejmowaniu. Nadto, rozstrzygając w art. 190 ust. 5 Konstytucji o tym, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zapadają większością głosów, ustrojodawca nie zastrzegł, jaka minimalna liczba sędziów do uzyskania tej większości jest wymagana – co także może świadczyć o tym, że według woli ustrojodawcy, ważne jest spełnianie przez Trybunał wymogów prawa w zakresie całej praktyki orzeczniczej – w szczególności tych wynikających z Konstytucji – a nie liczba sędziów tworzących poszczególne składy orzekające.

Trzeba to podkreślić raz jeszcze: obwiązek przestrzegania wszystkich reguł, zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji aktualizuje się w takim samym stopniu, z taką samą siłą, w odniesieniu do każdego – i mniejszego, i większego – składu orzekającego. Sprawa ich faktycznego zachowywania (czy też: sprawa ich ewentualnego porzucania) nie jest w prosty sposób tożsama ze sprawą liczby sędziów tworzących konkretny skład orzekający. W tym kontekście warto zaznaczyć, że na przykład skargi konstytucyjne – a zatem sprawy o wyjątkowej doniosłości z uwagi na wielkie znaczenie, jakie odgrywa ochrona praw człowieka w aksjologii prawa polskiego i prawa międzynarodowego – zwykle rozstrzygają składy złożone z zaledwie pięciu spośród ogólnej liczby piętnastu sędziów Trybunału Konstytucyjnego, a czasami nawet z trzech spośród ogólnej liczby piętnastu sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Orzeczenia zapadają większością głosów, czyli zgodne stanowisko zaledwie trzech spośród ogólnej liczby piętnastu sędziów Trybunału Konstytucyjnego, a czasami nawet zgodne stanowisko zaledwie dwóch spośród ogólnej liczby piętnastu sędziów Trybunału Konstytucyjnego może przesądzać o treści orzeczenia. Ani praktyka stosowania prawa, ani doktryna nigdy nie kwestionowała i nie kwestionuje (przynajmniej w zakresie jej zasadniczego nurtu) wskazanego stanu rzeczy – jako takiego, który może zagrażać regułom, zasadom i wartościom konstytucyjnym, na przykład, zasadzie rzetelności postępowania.

Trybunał Konstytucyjny podzielił stanowisko doktryny, według której:

– „Kolegialny charakter TK ma istotne znaczenie dla wykonywania powierzonych mu przez ustrojodawcę kompetencji. Kolegialna metoda działania umożliwia konfrontację poglądów członków składu orzekającego, uprawdopodabniając wielostronne i bardziej wnikliwe spojrzenie na problem konstytucyjny będący przedmiotem oceny. Przyjęcie zasady kolegialności jest tym bardziej konieczne, gdyż TK ma prawo do ingerowania w istotę kompetencji organów władzy ustawodawczej, a w szczególności uchylenia decyzji większości parlamentarnej” (A. Mączyński, J. Podkowik, komentarz do art. 194, nb 22, op.cit.),

jednak:

– „Nie sposób przyjąć, że większa liczebność składu orzekającego determinuje wyższy poziom rzetelności orzekania, w tym bezstronności” (A. Mączyński, J. Podkowik, komentarz do art. 194, nb 22, op.cit.);

– „Zdeterminowana konstytucyjnie kolegialność TK jako konstytucyjnego organu władzy sądowniczej oddziałuje na ramy swobody ustawodawcy w kreowaniu proceduralno-organizacyjnych zasad funkcjonowania TK (art. 197 Konstytucji RP). Zważywszy na specyfikę podejmowania rozstrzygnięć sądowych, odmienną od podejmowania decyzji politycznych, oraz okoliczność, że TK jest jedynym organem w państwie mającym kompetencję do orzekania w sposób ostateczny i z mocą powszechnie obowiązującą w sprawie hierarchicznej zgodności norm, ustawodawca nie może określić zasad podejmowania przez TK orzeczniczych i pozaorzeczniczych rozstrzygnięć, w sposób faktycznie paraliżujący lub opóźniający proces decyzyjny” (A. Mączyński, J. Podkowik, komentarz do art. 194, nb 26, op.cit.).

8.3. Rozstrzygnięcie wyrażone w sentencji wyroku wyrasta między innymi z przekonania Trybunału Konstytucyjnego – opartego na analizie tekstu Konstytucji – że nie jest konieczne ustalanie na poziomie normatywnym minimalnego składu władnego do rozstrzygnięcia sprawy zastrzeżonej przez ustawę dla „pełnego składu” (w istocie: dla składu złożonego z 11-15 sędziów) w oparciu o sztywno określoną liczbę. Według stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, w zależności od wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, specyficznych dla poszczególnych przypadków, różna może być liczba sędziów Trybunału tworzących taki skład orzekający, który jest mniejszy niż skład jedenastu sędziów Trybunału, a który zachowuje zdolność do rozstrzygnięcia konkretnej sprawy zastrzeżonej przez ustawę dla „pełnego składu” Trybunału. W perspektywie konstytucyjnoprawnej kluczowe znaczenie ma jedynie zachowanie w każdym takim przypadku, przez każdy taki skład, wszystkich wyrażonych w Konstytucji reguł, zasad i wartości. Jak to już zostało podkreślone w punkcie poprzedzającym, sprawa ich faktycznego zachowywania (czy też sprawa ich ewentualnego porzucania) w żadnym razie nie jest tożsama ze sprawą liczby sędziów tworzących konkretny skład orzekający. Zaakcentować jednak należy, że każdy sędzia każdego składu orzekającego, w każdym czasie, ma konstytucyjnoprawny obowiązek czuwania w toku każdego postępowania nad starannym zachowywaniem, na każdym etapie postępowania, wszystkich wyrażonych w Konstytucji reguł, zasad i wartości. Gdyby skład orzekający, przewodniczący składu, sędzia bądź niektórzy sędziowie tegoż składu dostrzegli jakiekolwiek zagrożenie dla zachowania w toku postępowania wszystkich konstytucyjnych reguł, zasad i wartości z powodu liczby sędziów tworzących skład orzekający (w szczególności: mniejszy niż jedenastu sędziów Trybunału), mają nie tylko prawo, lecz także obowiązek podjęcia stosownych działań, jakie w okolicznościach konkretnego przypadku są możliwe, a które – bez znaczącego uszczerbku dla zasady szybkości postępowania i bez złamania zasady ciągłości działania Trybunału Konstytucyjnego – mogą spowodować powiększenie składu (na przykład przez wstrzymanie bądź zawieszenie postępowania do czasu ustania przemijających przeszkód powodujących absencję niektórych sędziów Trybunału).

8.4. Niniejszy wyrok w żadnym razie nie porzuca pewnego rygoryzmu prawnego w zakresie sposobu rozumienia ustawowego określenia „pełny skład” Trybunału Konstytucyjnego. Opierając się na brzmieniu przepisów Konstytucji, Trybunał Konstytucyjny wyraźnie podkreśla, że określenie „pełny skład” Trybunału, co do zasady, wiąże ze składem obejmującym wszystkich piętnastu sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli jednak pojęcie to ma być rozciągane także na składy złożone z mniejszej liczby sędziów – jak czyni to obowiązująca ustawa o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, i jak czyniły to analogiczne ustawy obowiązujące wcześniej – to według stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, w świetle wszystkich obowiązujących przepisów, bardzo racjonalną podstawą takiego zabiegu może być też budowanie pojęcia „pełny skład” w oparciu o założenie, że jest to piętnastu sędziów Trybunału Konstytucyjnego, z pominięciem tych sędziów:

– co do których ewentualnie aktualizują się przeszkody do udziału w orzekaniu (faktyczne bądź prawne, takie jak konieczność wyłączenia od udziału w orzekaniu w związku z treścią art. 39 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym czy prawidłowa realizacja uprawnień do korzystania z urlopu bądź zwolnienia lekarskiego),

– którzy odmawiają udziału w orzekaniu, niezależnie już nawet od tego, czy motywy tej odmowy mogą znaleźć jakiekolwiek jurydyczne uzasadnienie i usprawiedliwienie,

– którzy ewentualnie na skutek działań bądź zaniechań innych osób bądź podmiotów są pozbawieni możliwości udziału w orzekaniu.

Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że w okolicznościach wyżej wskazanych, przynajmniej czasami, aktualizować się może zagrożenie dla wartości eksponowanych zwłaszcza w preambule Konstytucji – w szczególności dla obrony bezpieczeństwa państwa polskiego i jego niepodległości, dla sprawności i niezakłóconej działalności konstytucyjnych organów państwa i instytucji publicznych (także w zakresie praktyki tworzenia i stanowienia prawa), dla ochrony praw oraz wolności człowieka i obywatela, dla realizacji prawnomiędzynarodowych zobowiązań Rzeczypospolitej Polskiej. Jako takie, muszą wpływać na sposób rozumienia ustawowego określenia „pełny skład” Trybunału. Jak to już zresztą wielokrotnie podkreślano, sam ustawodawca rozstrzygnął w ustawie o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, że „pełny skład” Trybunału może być znacząco niższy niż liczba wszystkich sędziów Trybunału (jedenastu sędziów wobec ogólnej liczby piętnastu sędziów Trybunału).

Konkludując: wobec wszystkich podnoszonych w uzasadnieniu racji, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w szerszej perspektywie systemowej, uwzględniającej treść wszystkich przepisów obowiązujących w analizowanym zakresie, nie może być uznana za zasadną praktyka rozciągania przez ustawodawcę pojęcia „pełny skład” Trybunału na składy mniejsze niż piętnastu sędziów Trybunału w oparciu o kworum wyrażone sztywno i arbitralnie ustaloną liczbą, narzuconą przez ustawę, z natury zawsze ślepą na różne możliwe konfiguracje okoliczności faktycznych i prawnych w zakresie poszczególnych spraw rozpoznawanych przez Trybunał – niezależnie już nawet od tego, czy jest to liczba 9, 11, 13, czy jeszcze inna. Warto zauważyć, że ani waloru, ani też stopnia ewentualnej dysfunkcjonalności żadnej z tych liczb nie można łatwo wykazać w oparciu o wystarczająco przekonujące argumenty, które mogłyby ewentualnie dowodzić, która z tych liczb może być optymalna; można mieć zresztą przynajmniej wątpliwość co do tego, czy wykazanie tego na poziomie generalnym, w oderwaniu od wszystkich, często bardzo specyficznych okoliczności faktycznych i prawnych towarzyszących poszczególnym przypadkom, jest w ogóle możliwe. Idzie tutaj wszakże o problem, który zarówno na poziomie ogólnym, generalnym, jak i na poziomie szczególnym, indywidualnym, kazuistycznym trudno weryfikować i rozwiązywać w oparciu o metody i materiały empiryczne.

8.5. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że niniejszym wyrokiem nie ustala oczywiście żadnych nowych rozwiązań legislacyjnych, szanując wyłączność kompetencji prawodawcy w tym zakresie. Wszystkie ustalenia i rozstrzygnięcia Trybunału, które stały się podstawą wyroku, i które zostały przedstawione w jego treści, wywiedzione zostały w granicach legitymacji przysługującej Trybunałowi Konstytucyjnemu – są konsekwencją analizy rozstrzygnięć ustrojodawcy, wyrażonych w Konstytucji i analizy rozstrzygnięć ustawodawcy, wyrażonych zwłaszcza w ustawie o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.

8.6. Z uwagi na treść wniosku inicjującego postępowanie w niniejszej sprawie – oraz istniejące uwarunkowania formalnoprawne wyznaczające możliwy zakres orzekania – rozstrzygnięcie wyrażone w sentencji wyroku zasadniczo zostało ograniczone do tych wzorców kontroli, które zostały wskazane przez wnioskodawcę. Trybunał Konstytucyjny uznał jednak za zasadne i potrzebne wskazanie w uzasadnieniu wyroku (punkt 7 III części uzasadnienia), że istnieją jeszcze szersze podstawy do zakresowego kwestionowania konstytucyjności przepisu, o którym orzeczono niniejszym wyrokiem – wobec reguł wynikających z art. 2 i z art. 173 Konstytucji.

9. Konieczność częściowego umorzenia postępowania.

Trybunał Konstytucyjny uznał za konieczne umorzenie postępowania w zakresie zarzutu niezgodności objętego wnioskiem przepisu ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym z art. 190 ust. 5 Konstytucji, który stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zapadają większością głosów. Według stanowiska Trybunału, we wskazanym zakresie aktualizuje się przesłanka umorzenia postępowania, gdyż regulacja mieszcząca się w art. 190 ust. 5 Konstytucji nie może być uznana za adekwatny wzorzec kontroli przepisu wskazanego w petitum wniosku. Wymóg orzekania większością głosów nie pozostaje bowiem w żadnym istotnym związku z zagadnieniem konstytucyjnym rozstrzyganym na gruncie niniejszego postępowania, to jest z kwestią liczebności składów, w jakich zapadają orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Według stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, zachodzi potrzeba starannego rozróżniania wskazanych zagadnień.

Mając na uwadze wszystkie przedstawione racje, Trybunał Konstytucyjny orzekł jak w sentencji.