1.2. W uzasadnieniu pytający sąd wskazał, że przekształcenie umownego stosunku pracy łączącego powódkę z KRUS w stosunek pracy z powołania nastąpiło ex lege, na podstawie art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. w związku z art. 3 ustawy zmieniającej z 2016 r., czemu pozwany dał wyraz, składając powódce stosowne oświadczenie na piśmie. Powódce nie doręczono powołania, lecz deklaratywne oświadczenie o przekształceniu stosunku pracy. W ocenie pytającego sądu wprowadzenie przekształcenia z mocy prawa umownego stosunku pracy w stosunek pracy z powołania nie opiera się na zasadach zaufania obywatela do państwa i prawa oraz pewności prawa. Zdaniem pytającego sądu, art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. narusza kryteria poprawnej legislacji poprzez dowolność, niespójność i niekonsekwencje wprowadzonych w życie rozwiązań prawnych. Nadto nowelizacja u.s.r. została oderwana od potrzeby poszanowania zasad konstytucyjnych, w tym także zasady poczucia bezpieczeństwa prawnego. Poza tym wprowadzenie przekształcenia z mocy prawa umownego stosunku pracy w stosunek pracy z powołania nie opiera się na ważnych powodach. Ustawodawca niezasadnie dokonał zrównania sytuacji prawnej kierowników komórek organizacyjnych i ich zastępców w oddziałach regionalnych i placówkach terenowych z sytuacją prawną kierowników jednostek organizacyjnych i ich zastępców oraz kierowników komórek organizacyjnych w centrali, stanowiąc, że stosunek pracy pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach ulegnie przekształceniu z mocy prawa ze stosunku umownego na stosunek pracy w oparciu o powołanie, ze względu na to, że zakres obowiązków na poszczególnych stanowiskach objętych kwestionowanym przepisem jest różny. Zdaniem pytającego sądu, ustawodawca na mocy art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. zrównał sytuacje prawną pracowników zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych różnego szczebla, prowadząc do wykreowania nierówności wobec prawa. W tej sytuacji niekorzystne dla pracowników konsekwencje przekształcenia stosunku pracy z mocy prawa z umownego na stosunek pracy z powołania dotknęły w równym stopniu wyższe kadry kierownicze centrali i oddziałów terenowych oraz niższe kadry kierownicze placówek regionalnych, podczas gdy pracownicy zatrudnieni na tych stanowiskach mają nieporównywalnie różne prawa, obowiązki, zakres kompetencji, wynagrodzenie i prestiż wynikający z zajmowanego stanowiska. Zdaniem sądu pytającego, z uzasadnienia kwestionowanych zmian u.s.r. nie wynika, jakimi racjonalnymi argumentami ustawodawca uzasadnia celowość tych zmian, ograniczając uprawnienia pracownicze pracowników KRUS wymienionych w art. 60 ust. 1 u.s.r. Nadto ustawodawca wprowadził zmiany w kwestionowanych regulacjach z mocy prawa, bez wprowadzenia okresu przejściowego, a pracownicy zostali niejako „zaskoczeni” nowym, niekorzystnym dla nich stanem prawnym.

Pytający sąd wyjaśnił także, że rozstrzygnięcie zadanego pytania prawnego przez Trybunał Konstytucyjny ma wpływ na wynik sprawy, gdyż zależy od niego ustalenie, które przepisy będą stanowić podstawę prawną przyszłego rozstrzygnięcia, czy te, których dotyczy pytanie prawne, czy w razie uznania ich za niekonstytucyjne, odpowiednie przepisy kodeksu pracy, w tym art. 30 § 4 kodeksu pracy, który obliguje pracodawcę do wskazania przyczyny wypowiedzenia.

2. W piśmie z 31 lipca 2018 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu.

3. W piśmie z 24 września 2018 r. Prokurator Generalny (dalej: Prokurator) zajął stanowisko w sprawie. W jego ocenie, postępowanie podlega umorzeniu, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), wobec niedopuszczalności wydania wyroku.

W ocenie Prokuratora, przekształcenie stosunku pracy powódki z umownego w stosunek pracy z powołania nastąpiło w oparciu o art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. i art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r., a nie, jak przekonuje sąd pytający, art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. w związku z art. 3 ustawy zmieniającej z 2016 r. Zdaniem Prokuratora, zagadnieniem prawnie relewantnym dla rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed sądem meriti nie może być zgodność z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 24 Konstytucji art. 3 ustawy zmieniającej z 2016 r. w zaskarżonym zakresie, ponieważ ewentualne wyłączenie tego przepisu z porządku prawnego na skutek eliminatywnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie będzie miało żadnego wpływu na wynik postępowania przed sądem pytającym. Prokurator wskazał, że skoro powódka w chwili wejścia w życie ustawy zmieniającej z 2015 r. pełniła funkcję kierownika komórki organizacyjnej w placówce terenowej KRUS, to zagadnieniem prawnie relewantnym dla rozstrzygnięcia sprawy toczącej się przed sądem meriti może być jedynie zgodność z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 24 Konstytucji art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. w związku z art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. w zakresie, w jakim przepisy te obejmują owych kierowników komórek organizacyjnych w placówkach terenowych KRUS. W ocenie Prokuratora, argumentacja pytającego sądu, mająca wskazywać na niekonstytucyjność zaskarżonych regulacji, w przeważającej części sprowadza się do wykazania, iż stosunek pracy z osobą pełniącą funkcję kierownika komórki organizacyjnej w placówce terenowej KRUS, zważywszy na niewielki zakres przewidzianych na tym stanowisku obowiązków i uprawnień w porównaniu z szerokimi obowiązkami i uprawnieniami (także „o charakterze władczym”) osoby pełniącej podobną funkcję kierowniczą, tyle że w oddziale regionalnym KRUS albo w centrali KRUS, nie powinien być nawiązywany z powołania. Zdaniem Prokuratora, analiza zarzutów sformułowanych pod adresem art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. w związku z art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. w zakresie, w jakim przepisy te dotyczą kierowników komórek organizacyjnych w placówkach terenowych KRUS, prowadzi do wniosku, iż dla pytającego sądu rzeczywistego problemu konstytucyjnego nie stanowi przekształcenie ex lege stosunku pracy powódki z umownego w stosunek pracy z powołania, lecz per se dopuszczalność nawiązania stosunku pracy z powołania z osobami pełniącymi funkcje kierowników komórek organizacyjnych w placówkach terenowych KRUS, czyli z osobami pełniącymi funkcje kierownicze w jednostkach będących – w porównaniu z centralą KRUS oraz z oddziałami regionalnymi KRUS – w strukturze organizacyjnej KRUS jednostkami o najmniejszych kompetencjach, w których kierowanie komórkami organizacyjnymi sprowadza się jedynie do koordynowania i organizowania pracy pewnego zespołu pracowników. Zatem pytający sąd w istocie wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego o przeprowadzenie kontroli zgodności art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. w związku z art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. w zakresie, w jakim przepisy te przewidują, że nawiązanie stosunku pracy z kierownikami komórek organizacyjnych w placówkach terenowych KRUS następuje na podstawie powołania. Prokurator wskazał, że ocena tego, czy stosunek pracy na stanowisku kierownika komórki organizacyjnej w placówce terenowej KRUS powinien być nawiązany, jak przekonuje pytający sąd, nie z powołania, lecz na podstawie umowy o pracę, pozostaje poza kognicją Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał Konstytucyjny nie może oceniać celowości i trafności rozwiązań ustawodawczych, a w pytaniu prawnym chodzi wyłącznie o ocenę celu i trafności wprowadzenia jako zasady nawiązywania stosunku pracy na konkretnym stanowisku kierowniczym na podstawie powołania.

4. Sejm nie zajął stanowiska w sprawie.

2. Niezależnie od powyższego, w ramach swojego wywodu Trybunał Konstytucyjny znalazł normę, która w jego ocenie, spełniała przesłanki pytania prawnego, w tym przesłankę funkcjonalną. Zamiast więc dokonać analizy jej zgodności ze wskazanymi przez inicjatora postępowania wzorcami kontroli, Trybunał zastosował mocno nadużywaną w trybunalskim orzecznictwie formułę, że pytanie prawne nie spełniało wymogów określonych w art. 52 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393). Wskazany przepis stanowi, że pytanie prawne zawiera, „sformułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą kwestionowanego aktu normatywnego oraz jego uzasadnienie, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie”.

Wyjaśniając niespełnienie wymogu formalnego z cytowanej wyżej regulacji, Trybunał stwierdził, że w uzasadnieniu powinna zostać wskazana szczegółowa i precyzyjna argumentacja za obaleniem domniemania konstytucyjności kwestionowanej regulacji. Jest to twierdzenie nieprawdziwe i orzeczniczo niebezpieczne, bo dąży do zwolnienia Trybunału Konstytucyjnego z obowiązku wszechstronnego zbadania sprawy i uczynienia z tego organu swoistym bezwolnym notariuszem, który w oparciu o przedstawione na piśmie treści orzeka o zgodności lub niezgodności z Konstytucją. Nawet jeśli Trybunał miał wątpliwości, co do intencji sądu pytającego powinien był zarządzić rozprawę i wyjaśnić niejasności powstałe w toku rozpoznawania sprawy, a nie (używając biblijnego sformułowania) „umyć od niej ręce”.

3. Analiza 33-stronicowego pytania prawnego wraz z uzasadnieniem, nie pozwala na uznanie, że nie spełniało ono wymogów ustawowych, gdyż nie powoływało argumentów lub dowodów na poparcie niekonstytucyjności. Z przedstawionej argumentacji, nawet jedynie w oparciu o tekst analizowanego pytania prawnego w sprawie o sygn. P 7/18, Trybunał Konstytucyjny, mógł - wykorzystując swoje narzędzia orzecznicze - dokonać merytorycznej oceny w sprawie i wydać wyrok.

Tymczasem Trybunał zbyt pochopnie umorzył postępowanie i pozostawił nierozwiązanym dość istotny problem konstytucyjny dotyczący stosunków pracy i możliwości ingerencji w te stosunki z mocy prawa w oparciu o reguły intertemporalne.

Takie działanie Trybunału Konstytucyjnego nie sprzyja budowaniu zasady zaufania do państwa i jego organów, wobec tego uznałem za konieczne złożenie zdania odrębnego i wskazanie nieprawidłowości w działaniu TK.

3. Zgadzam się z konkluzją, że art. 3 ustawy zmieniającej z 2016 r. w związku z art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. nie był zastosowany w sprawie będącej kanwą pytania prawnego i w tym zakresie postępowanie należało umorzyć ze względu na brak przesłanki funkcjonalnej. Zgadzam się także, że w sprawie nie był zastosowany art. 60 ust. 4 u.s.r., który dotyczył osób zatrudnianych po wejściu w życie ustawy zmieniającej z 2015 r.

Nie zgadzam się natomiast z umorzeniem postępowania w pozostałym zakresie, które Trybunał uargumentował brakiem uzasadnienia przez sąd pytający zarzutu niezgodności art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. ze wskazanymi w pytaniu prawnym wzorcami kontroli. Trybunał wskazał, że „pytający sąd ograniczył się do uzasadnienia niezgodności (…) jedynie art. 60 ust. 1 i 4 u.s.r. i art. 3 ustawy zmieniającej z 2016 r., które to przepisy nie znajdują bezpośredniego zastosowania w sprawie (…)”, w odniesieniu zaś do art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r., co do którego została spełniona przesłanka funkcjonalna, „pytający sąd nie przedstawił żadnej argumentacji na rzecz niezgodności tego przepisu z powołanymi wzorcami kontroli” (pkt 4, II cz. uzasadnienia).

Nie zgadzam się z tym stwierdzeniem. W niniejszej sprawie sąd pytający nie zakwestionował wymienionych w petitum pytania prawnego przepisów wprost, lecz zakresowo, wywodząc z nich określoną normę. Do jej rekonstrukcji konieczne jest związkowe ujęcie art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. i art. 60 ust. 1 u.s.r., do którego ten pierwszy przepis odsyła wprost w swojej treści. Art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. stanowi bowiem, że „[s]tosunki pracy pracowników zatrudnionych w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy na stanowiskach, o których mowa w art. 59 ust. 4 i art. 60 ust. 1 [u.s.r.] (…) – w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stają się stosunkami pracy na podstawie powołania w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (…)”. Nawet jeśli sąd pytający w petitum pytania prawnego nie wskazał tych przepisów związkowo, to mając na względzie treść petitum (zakresowe ujęcie przedmiotu kontroli) i uzasadnienie pytania prawnego oraz stosując zasadę falsa demonstratio non nocet, Trybunał, w granicach swoich kompetencji, nie wykraczając poza zakres pytania prawnego, powinien poddać merytorycznej kontroli zgodność art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. w związku z art. 60 ust. 1 u.s.r. z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 24 Konstytucji. Związkowe ujęcie przedmiotu kontroli dezaktualizuje bowiem argument Trybunału o braku uzasadnienia zarzutów, gdyż sąd pytający przedstawił obszerną argumentację w zakresie niezgodności art. 60 ust. 1 u.s.r. z powołanymi wzorcami kontroli. Wzorce te szczegółowo omówił i adekwatnie odniósł do sformułowanych zarzutów. Mam świadomość, że w treści uzasadnienia pytania prawnego, analizując zakwestionowane przepisy z perspektywy poszczególnych wzorców kontroli, sąd pytający literalnie nie powołał art. 9 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej z 2015 r. Mając jednak na uwadze, że kontroli trybunalskiej poddana została norma, której treść wynika nie tylko z tego przepisu, uważam iż uzasadnienie zaprezentowane przez sąd pytający jest wystarczające z punktu widzenia wymogów formalnych określonych w art. 52 ust. 2 pkt 4 u.o.t.p.TK. Obligowało to Trybunał do merytorycznego odniesienia się do zarzutów sformułowanych w pytaniu prawnym, zwłaszcza że sąd pytający od 15 maja 2018 r. czeka na rozstrzygnięcie Trybunału, a postępowanie w zawisłej przed nim sprawie, w związku z którą zadał pytanie prawne, dotyczącej zasadności rozwiązania stosunku pracy, pozostaje od tamtego czasu zawieszone.

4. Chciałbym jednocześnie podkreślić, że nie przesądzam w tym miejscu kierunku potencjalnego merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Uważam natomiast, że pytanie prawne, w zakresie wskazanym przeze mnie powyżej, powinno zostać poddane merytorycznej ocenie Trybunału. Ze względu na to, że Trybunał w całości umorzył postępowanie w niniejszej sprawie, za konieczne uznałem złożenie zdania odrębnego.